“O RIJKDOM VAN HET ONVOLTOOIDE”?

Ook al zijn ze ‘t nooit écht van plan, soms doen ze ‘t ineens dan toch: dood gaan. Moeder.. vader.. geliefde.. vriend.. kind.. om van andere opzien barenden dan nog te zwijgen. Ze zuchten, ze zweten, ze draaien zich om als wentelteefjes in een hete pan en voilà: ze zijn gebakken.
-”Eruit jij, als je niet aan wil branden!”
-“Maar ik lig er nog maar pas in!”

Dat ontzagwekkende doch dodelijke doodgaan: een schreeuw in de nacht, terwijl wij zouden willen dat het een wonderlijke fluistering was? Een gruwelijk gat in de grond onder onze voeten, in plaats van een opstijgende rookpluim die het hart verheft?
Hoe dan ook, het is alsof we een rotsblok moeten zien te wegen met een tiltslagend goudweegschaaltje. Begin er maar aan.

Je zou haast met zekerheid kunnen zeggen:
-”Dat is onmogelijk, en trouwens, die rotsblok heeft waarschijnlijk mijn weegschaaltje verpletterd!”
Dan valt er dus nooit nog iets fijns te wegen, laat staan op z’n ware gewicht te schatten? Dan kan er dus van ‘balans & schaal’ geen sprake meer zijn?
-”Laat me vloeken, laat me gerust, laat me doen: ik moét er iets op vinden!”

Springstof…hamer & beitel… steenvergruizer… of toch maar weer de ‘zachte krachten’ van Henriëtte Roland Holst?
Rotsblok, ik rol je naar een rivier, daar weeg je niet zo zwaar & en het stromend water zal je scherpe kanten schuren.
Kom ik er zo nooit achter, hoe zwaar je precies weegt? So what. Zingt Bram Vermeulen :”Ik heb een steen verlegd in een rivier op aarde!” zo zie ik het water een omweg maken voor jou. It ‘s a deal, rocky rock?

‘Groots en meeslepend wil ik leven! Hoort ge dat, vader, moeder, wereld, knekelhuis!” schreeuwde Hendrik Marsman. Versus: “We kunnen ons leven beschouwen als een nodeloos storende episode in de gelukzalige rust van het niets”, zoals depri Schopenhauer het stelde.

Gehad & geweest is een lelijk beest? Het valt wel, maar niet mee. We voelen  ons moeilijk?
Dan zullen wij  Komrij er nog maar eens bijhalen zeker?
-”Het omgaan met schuldgevoelens noemen ze dat in gelovige kringen. Het omgaan wil wat. Omgaan met jezelf, omgaan met sterven. Taal uit de wollige kringen, die het er, als zo euthanasie bedoelen, ook over hebben ‘dat de bodem van het menszijn is bereikt’.
-”Hoogleraar Verliesverwerking! ‘t Bestaat! Ik moet bij die man nodig college gaan lopen. Ik tob al jaren over een manchetknoop die ik kwijt ben.”

Maar kom, er is vooral veel verdriet dat zich verbijt?
Laat je de bek dan maar openbreken door Ida M.G. Gerhardt:
“Hier rust, met stof gevuld de mond,
zij, die mij heeft gedragen;
zij, die mij naar het leven stond
in al mijn dagen.

En nu haar lichaam moet vergaan,
nu is zij in mij opgestaan.
-Ik kan haar niet verslaan.-“

Echter, -’O Rijkdom van het Onvoltooide’- dan zou je dit vers van Jan Hendrik Leopold, Gerhardt’s leraar & vriend, toch op z’n minst weer een doekje voor het bloeden kunnen noemen:
“O, als ik dood zal, dood zal zijn
kom dan en fluister, fluister iets liefs,
mijn bleeke oogen zal ik opslaan
en ik zal niet verwonderd zijn.

En ik zal niet verwonderd zijn;
in deze liefde zal de dood
alleen een slapen, slapen gerust
een wachten op u, een wachten zijn”.

Ben je gaan hemelen, mijn goede pas gestorven Vriend? Joehoe, ik ben dat wuivend stipje, dat haar lachje probeert te redden…

ONDER DE NOTENBOOM

The fragility of Goodness?
Emoties zijn oordelen, zegt Martha Nussbaum.
Emoties overvallen ons, als we zaken evalueren in het licht van onze visie op ‘het goede leven’. Angst, hoop, medelijden, woede, jaloezie, verdriet, afgunst, hebben allemaal te maken met oordelen over wàt belangrijke ingrediënten zijn voor het goede leven. We voelen angst, omdat ons leven wordt bedreigd, hetgeen we aanvaarden als een groot goed.
Emoties gaan over kwetsbare kanten van mensen. Emoties zijn vaak verhit, ze nemen een mens in bezit & sturen zijn handelen zonder dat hij daarvoor zelf heeft gekozen. Mensen voelen zich vaak hulpeloos tegenover de emoties die zij voelen. Maar daarnaast benadrukt Martha Nussbaum dat deze emoties toch intelligent zijn: als men een emotie voelt, accepteert men elementen van de wereld waar men kwetsbaar tegenover staat.
Immers, als mensen alleen aandacht besteden aan de zaken die zij zelf onder controle hebben, dan missen zij veel van wat belangrijk is voor hun ontwikkeling naar het goede leven toe.
Aandacht voor kwetsbaarheden kan niet zonder emoties. Ze geven ons informatie over belangrijke behoeften van mensen. Deze menselijke noden kunnen we nooit oplossen, maar we kunnen de invloed daarvan op het leven wel verminderen. Dat kan alleen als we eerst zien & erkennen. Emotie is volgens Nussbaum het vermogen dat daartoe in staat is.

(Emoties, van stoïcijnse apathea tot heftige liefde, 2005  Miriam Van Reyen, Uitgeverij Klement, Kampen)

VOILA

September zeventien:
een zilveren suikerstrooier.
Een dag die ons laat zien:
ons Pop wordt alsmaar mooier.

Dat niets van goud kan zijn,
in deze eeuw van ijzer?
So what, dag schone schijn,
ons Flapke wordt steeds wijzer.

Yes, yes, dress to impress,
niet bang van ‘t exentrieke:
voilà, ons kroonprinses,
ons glossy fancy Fieke!

M.a.M

ZILVERLINGEN

Gerard Reve:
-”Als een kardinaal een scheet heeft gelaten, zeggen ze: sjonge jonge, wat ruikt het hier lekker, net of iemand uien staat te bakken. Dat soort katholieken, daar ben ik niet dol op.”
Rilke:
-”Onze zielen leven van verraad.”
Kleindochter:
-”Omi, ik kan niet slapen, want mijn droom is verliefd”.
Connie Palmen:
-” Als je op zoek gaat naar de waarheid achter je drijfveren & je motieven, kom je niet in sprookjesland terecht. Het is niet altijd leuk wat je van jezelf aan de weet komt.”
Paul Snoek:
-”Kloot, zei de Kwal, herken je me niet? Ik ben de weggesmeten kut van Ester Williams”.
Horatius:
-”Hij had om zijn hart eikehout en een drievoudige laag brons, die het eerst zijn broze boot aan de woeste zee heeft toevertrouwd.”
Stef Bos:
-”De mooiste dingen schrijf je, als je ego buiten spel wordt gezet.”
Potgieter:
-”Ik min u, Oude! Met uw stroefgeplooide trekken.”
Willem Wilmink:
-”…en ik doe het Boek van alle Droefenissen dicht.”
Bredero:
-”Met een scheetse lach gaat zij mijn lijden honen…”
Seinfeld:
-”Een moedervlek? Het lelijke broertje van de sproet!”
Picasso:
-”Je ne cherche pas, je trouve.”
Joris Note:
-”Alles bleef gehuld in duistere halfgenoemdheid.”
Vrouw in de Himalaya tegen Michaël Palin:
-”De mensen komen hier hun hart wassen.”
Juliën Vreebos:
-”Positief? Ik ben ne valse plezante.”
De Schoolmeester:
-”O ziel met angst vervuld, als varkensworst met zult!”
Willy DeVille:
-”Nothing is as heavy as an empty heart”.
Gloria Steinem:
-” A woman without a man is like a fish without a bicycle”.
Blaise Pascal:
-”The self is hatefull”.
Peter De Graef:
-”De liefde is niet blind, integendeel, ze opent de ogen voor de voortreffelijkheden van de ander…”
Jacob Israël de Haan:
-”Jammer dat het grote publiek geen hart heeft: ik zou het graag breken.”
Otto Weiss:
-”Zou het waar zijn wat iemand beweerde, dat vele krantelezers gevoeliger zijn voor drukfouten dan voor denkfouten?”
Gerrit Komrij:
-”Te veel heiligheid -het is niet goed voor de spijsvertering,  je gaat er geestelijk van stinken.”
-”Haal een Engelse voetbalsupporter en een werkloze jongere op een camping, allebei straalbezopen, voor de geest en je weet hoe de hel eruit ziet. De eerste gesubsidieerde openlucht-hel ter wereld”.
Pink Floyd:
-”All in all, you’re just another brick in the wall”.

SCHRAPEN MAAR

Schrapen maar.
‘Met een schrapend voorwerp bewerken’.
Koollagen, wortelen, nieuwe aardappelen, parketvloeren, zelfs baarmoeders, kelen & tongen worden geschraapt om ze te ontdoen van ongewenste lagen verf, teer, aanslag, slijm of ongemak, al naargelang het ‘evile’ euvel. Met dunschillers, schraapmessen, curettes, of met schraapijzers, voorzien van een punt aan het vooreinde, scherpe kanten & een handvat in het midden.

Maar ik weet het wel, Vriendje,
als er ‘teer’ van je ziel wordt afgeschraapt, als de kwetsbare slijmlaag van je hart
er genadeloos wordt afgehaald door de wraakzucht van de verworden werkelijkheid, en als bovendien je bloedende schrafelingen door hellehonden worden besnuffeld, dan valt daar lang niet zo’n bezienswaardig schilderij van te maken als deze ‘Raboteurs de parquet’
van de Parijse schilder Gustave Caillebotte.

Nee, dan kan je alleen maar onhoorbaar schreeuwen om een beschermende laag.
Ik voel mij alleszins geroepen om die aan te brengen.

WEERAL?

Zijn we weeral einde zomer,
tuin die plots de toon aangeeft?
‘t Najaar kent geen mens, geen dromer,
die niet ergens spijt van heeft.

Maar wat hou ik van je geuren,
herfst, en van je zacht gezucht,
van je kladders & je kleuren,
van je bruingebakken lucht.

Tel je uren, niets blijft duren,
wesp die vreugd noch vrucht ontziet,
scheer je weg van mijn kwetsuren,
ik verdraag je roofzucht niet.

HOGER LAGER

Of het nu
vanaf de Mannesmannturm is in Wenen
of vanaf de watertoren in Mechelen-Zuid,
vanaf de Goldbergturm in Sindelingen
of Toren Blosenberg in Zwitserland,

vanaf de Longwave Transmitter Junglinster
of de Sunsphere in Knoxville,
vanaf de Space Needle in Seatle
of vanaf de Funkturm in Berlijn,

laten we nooit of te nooit
nog hoog van de toren blazen,
zo ongepast als dat zou zijn.

WHAT A BEAUTIFUL SONG, LEONARD COHEN.

If it be your will
that I speak no more
and my voice be still
as it was before
I will speak no more
I shall abide until
I am spoken for
if it be your will

If it be your will
that a voice be true
from this broken hill
I will sing to you
From this broken hill
all your praises they shall ring
if it be your will
to let me sing

If it be your will
if there is a choice
let de rivers fill
 let the hills rejoice
let your mercy spill
on all these burning hearts in hell
if it be your will
to make us well

And draw us near
and bind us tight
all your children here
in their rags of light
in our rags of light
all dressed to kill
and end this night
if it be your will

PRO MEMORIA

Zoals jij daar toen op mij te wachten stond van zie-mij-hier-staan, als een wolf achter tralies in een dierentuin.

Zoals jij toen je handen openspreidde voor die van mij & met mijn ring begon te spelen, terwijl ik maar niet kon besluiten, wat ik nu het meest wonderlijke daarvan vond: dat te zién, of dat te voélen.

Zoals ik ineens die witte kringen rondom je irissen zag oplichten in de donkerte van je oogkassen.

Zoals jij tegen mij zegde dat ik mij geen zorgen mocht maken om jou, terwijl de vertwijfelde blik in je ogen mij het tegenovergestelde zegde.

Zoals ik weer een paar keer dat speciale lachje van jou mocht aanschouwen, waarin je ogen het dan moeten afleggen voor de brede welving van je lippen: jouw blik die even moet onderduiken om dat lachje naar boven te kunnen halen.

Zoals jij ineens voorover boog & je hoofd op tafel legde, nadat je mij eerst nog even met een pijnvolle blik had aangekeken als een aangeschoten  wolf.

Zoals ik toen nog maar eens mocht ervaren, dat pijn & schoonheid blijkbaar steeds weer slaags geraken met elkander, in een bloedige strijd.

Zoals je daarna, als het bezoek weer voorbij was, wat onwennig naast me liep, alweer op weg naar
‘t scheiden onzer wegen.

Zo probeert de eeuwigheid zichzelf in stand te houden?

VRIENDSCHAP?

“Iedere vriendschap is een onopvallend drama: een subtiele reeks verwondingen” zegt de vlijmscherpe Roemeens-Franse filosoof Emil Cioran daarover. Hij wordt dan ook een ‘denker van de nacht’ genoemd, een ‘erfgenaam van Nietzsche, en zijn eerste publikatie droeg de titel ‘Hoogtes van wanhoop’. Maar toch: vriendschap  kan heel wat teweeg brengen als zij haar naam waardig is:
fight me, I can take it?
“Vriendschap is een afgekoelde vorm van liefde, het eigenbelang is net wat minder”, zegt Nietzsche zèlf daarover.
Elke definitie blijkt een confrontatie te zijn, maar hoe beschamend ook, wij mogen onszelf niet ontzeggen een mens te zijn? Het afleggen van onze pretenties voltrekt zich als een ongenadige uitkleedpartij: plus est en vous, moins est en moi.
“VRIENDSCHAP IS EEN ZONE ZONDER GEVAAR”
zegt Cornelis Verhoeven dan weer. Dat is alleszins een welgekomen & hartverwarmende visie.
De gerenomeerde Amerikaanse psycholoog Daniël Wegner poneert de stelling dat mensen die elkaar goed kennen een impliciet gemeenschappelijk geheugen creëren -een transactief geheugensysteem- dat gebaseerd is op inzicht in wie het geschikst is om bepaalde informatie te onthouden. “Relatievorming wordt vaak opgevat als een proces van wederzijdse zelfonthulling en aanvaarding. Toch kan het ook opgevat worden als een noodzakelijk voorstadium van het transactieve geheugen. Juist het verlies van dit soort gemeenschappelijk geheugen maakt een scheiding mede zo pijnlijk. Verlies van het transactieve geheugen wordt ervaren als verlies van een deel van de eigen geest.”
Zo meent de wetenschap te onderzoeken & te ondervinden, dat ons transactieve geheugen wordt beïnvloed door ons toenemend internetgebruik. Net zoals onze ‘vriendschappen’?
Ik noteerde beklijvende uitlatingen van schrijvers waarmee ik  -zij het slechts boeksgewijze- in bed heb gelegen, zoals bijvoorbeeld Arnon Grünberg, die bekende:
-”Het gevoel tekort te schieten tegenover de mensen van wie ik zou moeten houden, is een terugkerend gevoel in mijn leven, en een dat steeds pijnlijker wordt”. Hoe herkenbaar.
Of zoals Connie Palmen dat verwoordde:
-“Ik ervaar iemands bekommernis om mijn geluk altijd als iets heel benauwends. Want dan durf ik niet te laten zien dat ik verdriet heb, of dat iets me dwars zit, uit angst dat die ander dan weer ongelukkig wordt. En zo zit je elkaar voortdurend te bedotten.”
Gij zult uw oneerlijke naaste beminnen met uw oneerlijke hart? Wijsheid is een kind van de eenzaamheid, daarom schuwt de filosoof de groep?
In zijn Parijse tijd liet Voltaire zich eens overhalen om mee te doen aan een orgie. Toen dezelfde groep mensen hem enige tijd later opnieuw kwam vragen om aan een orgie mee te doen, weigerde Voltaire echter: “Nee, dank jullie wel, vrienden. Wie één keer meedoet is een filosoof, wie tweemaal meedoet, is pervers.”

Laten wij het houden bij ‘benevolentia’: onderlinge welwillendheid. En denken aan die onsterfelijke dichtregel van Jacob Israël de Haan:
‘Naar vriendschap zulk een mateloos verlangen’.
Of aan ‘le cri de coeur’ van Montaigne:
“Want voor de vreugde van passend & aangenaam gezelschap is mijns inziens geen prijs te hoog.
O, een vriend! Hoe waar is het gezegde, dat het bezit daarvan noodzakelijker  & verkwikkender is dan de elementen water & vuur!”